NEN 8112: de richtlijn voor BHV en ontruiming

Wie een ontruimingsplan opstelt of een BHV-organisatie opnieuw inricht, krijgt vroeg of laat de vraag: volgen we NEN 8112? De norm komt u tegen zodra u zich in het onderwerp verdiept. Toch weten veel organisaties niet precies wat erin staat, of het moet, en hoe de norm zich verhoudt tot de Arbowet. Dat leidt soms tot plannen die vol normverwijzingen staan, maar bij alarm weinig houvast bieden.

Op deze pagina geven wij een overzicht: de geschiedenis van de norm, wat de huidige versie behandelt, de BIO-benadering, de status als richtlijn en wat de norm betekent voor oefenen en evalueren. Voor de volledige tekst verwijzen wij naar NEN zelf, waar de norm te koop is. Wij citeren hem niet, maar leggen uit waarvoor u hem kunt gebruiken.

Van NEN 4000 naar NEN 8112

Lange tijd waren er twee documenten. NEN 4000 ging over bedrijfshulpverlening, en de eerdere NEN 8112 uit 2010 was een leidraad voor ontruimingsplannen voor gebouwen. In 2017 zijn die twee samengevoegd tot één norm. De huidige NEN 8112:2017 heet voluit Bedrijfsnoodorganisatie en bedrijfshulpverlening en vervangt volgens NEN zowel NEN 4000:2008 als NEN 8112:2010.

Die samenvoeging is logisch. Een ontruimingsplan zonder BHV-organisatie is een papieren route, en een BHV-organisatie zonder ontruimingsplan weet bij alarm niet waar iedereen heen moet. Komt u in uw eigen documenten nog een verwijzing naar NEN 4000 tegen, dan is dat een teken dat het plan al lang niet is herzien. Dat is op zich al een reden om het opnieuw te bekijken.

Wat de norm behandelt

NEN 8112 gaat over de bedrijfsnoodorganisatie: alles wat een organisatie zelf regelt om noodsituaties op te vangen. Volgens NEN bevat de norm onder meer een stappenplan, checklists, voorbeelden van noodsituaties en een indeling van een ontruimingsplan. Het is een procesnorm, gebaseerd op risicodenken: u gaat uit van de risico's en de scenario's die in uw organisatie kunnen voorkomen.

Belangrijk is dat de norm meeschaalt. Een eenvoudig bedrijf kan met een eenvoudige noodorganisatie volstaan, een complexe organisatie heeft meer nodig. NEN omschrijft het zo dat naast het wettelijk minimum voor de sector het eigen ambitieniveau de uiteindelijke maatregelen bepaalt. Dat sluit aan bij de Arbowet, die sinds 2007 ook uitgaat van maatwerk in plaats van vaste getallen.

De BIO-benadering

Een kenmerk van de huidige NEN 8112 is de samenhang tussen drie soorten beheersmaatregelen, afgekort BIO: bouwkundig, installatietechnisch en organisatorisch. Bouwkundig gaat over zaken als brandwerende scheidingen en vluchtroutes. Installatietechnisch over onder meer brandmeldinstallaties, ontruimingsalarm en noodverlichting. Organisatorisch over de BHV, het ontruimingsplan, opleiden en oefenen. De norm vraagt u die drie in samenhang te bekijken in plaats van los van elkaar.

Het idee is dat de drie elkaar aanvullen. Een gebouw met automatische brandmelding vraagt een andere BHV-inzet dan een oud pand zonder detectie. Wie de BHV inricht zonder naar het gebouw te kijken, mist dus de helft van het verhaal. Aan de organisatorische kant is de BHV-coördinator meestal degene die deze samenhang bewaakt en met facilitair en directie afstemt.

Richtlijn, geen wet

NEN 8112 is een norm en geen wet; u bent niet verplicht de norm te volgen. Wel is het de gangbare Nederlandse richtlijn voor het opstellen van een ontruimingsplan en het voorbereiden, uitvoeren en evalueren van ontruimingsoefeningen. Wie zijn noodorganisatie volgens die structuur inricht, heeft een herkenbaar en goed te onderbouwen uitgangspunt. U kunt de norm ook gedeeltelijk gebruiken, bijvoorbeeld alleen de checklists of de indeling van het ontruimingsplan.

De wettelijke basis blijft de Arbowet: doeltreffende maatregelen voor eerste hulp, brandbestrijding en evacuatie, met voldoende deskundige BHV'ers. Het vertrekpunt daarvoor is uw RI&E. De norm helpt om die verplichting concreet te maken, maar vervangt haar niet. Een plan dat netjes de norm volgt maar niet past bij de risico's in uw pand, schiet bij een echt incident tekort.

Oefenen en evalueren, en wat dit voor u betekent

Een belangrijk deel van de norm gaat over oefenen. Een ontruimingsplan is pas betrouwbaar als het is getest, en een oefening heeft pas waarde als u er iets van leert. Daarom hoort bij elke oefening een evaluatie: wat ging goed, wat duurde te lang, welke route bleek geblokkeerd, wie wist niet wat hij moest doen? De uitkomst gaat terug naar het ontruimingsplan.

Voor u betekent dit: gebruik NEN 8112 als kapstok voor uw ontruimingsplan en oefencyclus, zonder dat u de norm woord voor woord hoeft na te volgen. Minstens één oefening per jaar is gangbaar en verstandig. Bij een ontruimingsoefening met evaluatie bereidt onze instructeur het scenario met u voor, kijkt mee in uw pand en bespreekt na afloop de verbeterpunten.

Veelgestelde vragen